Theo nhiều học giả, từ tranh luận về Biển Đông, đa số các nước ủng hộ việc sử dụng UNCLOS là cơ sở pháp lý toàn diện và duy nhất để xác định các yêu sách biển và thực thi quyền chủ quyền, quyền tài phán của các quốc gia.

Thông tin được các học giả nêu ra trong Hội thảo khoa học về Biển Đông diễn ra trong 2 ngày qua (18-19/11).

Qua 2 ngày thảo luận thẳng thắn, khoa học, cởi mở và thực chất, 8 phiên thảo luận đã tập trung vào nhiều vấn đề để rút ra những bài học trong quá khứ, từ đó đưa ra những đề xuất hướng tới tương lai tươi sáng hơn tại Biển Đông.

Các chuyên gia nhận định, thời gian qua tình hình tại Biển Đông và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, thu hút sự quan tâm của dư luận với sự gia tăng của hành vi đơn phương trên biển, xu hướng quân sự hoá, sử dụng các lực lượng bán quân sự, xu hướng tập hợp lực lượng trong khu vực (QUAD, AUKUS) và sự chuyển hướng chiến lược của các nước và tổ chức quốc tế về khu vực Ấn Độ Dương-Ấn Độ Dương…

Nhiều ý kiến đánh giá cạnh tranh Mỹ – Trung không chỉ tác động tới chính sách của hai nước lớn mà còn có những hệ lụy nhất định tới các quốc gia trong khu vực.

Đa số các nước ủng hộ việc sử dụng UNCLOS là cơ sở pháp lý toàn diện

Cạnh tranh Mỹ-Trung hiện đang diễn ra phức tạp trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, thương mại, công nghệ và ngoại giao, nhưng nhiều ý kiến tại hội thảo đánh giá khó có thể xảy ra một cuộc chiến tranh lạnh kiểu mới do sự tùy thuộc chặt chẽ giữa các quốc gia và nhu cầu chung về phục hồi kinh tế sau đại dịch.

Trong bối cảnh đó, nhiều đại biểu nhấn mạnh tới vai trò của ASEAN, theo đó, ASEAN phải tiếp tục định hướng chính sách rõ ràng để tăng cường lòng tin trong nội khối cũng như khẳng định vai trò trung tâm trong xử lý quan hệ với các nước lớn, quản lý khủng hoảng và thúc đẩy hợp tác trong khu vực.  

UNCLOS là cơ sở pháp lý toàn diện và duy nhất

Các học giả tham dự hội thảo đều nhất mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng trật tự trên Biển Đông dựa trên luật pháp quốc tế, nhất là Công ước Luật biển Liên hợp quốc 1982 (UNCLOS).

Nhiều học giả khẳng định vai trò của phán quyết của Tòa Trọng tài trong Vụ kiện Biển Đông năm 2016 trong việc thu hẹp tranh chấp tại Biển Đông và làm rõ cơ sở pháp lý đối với một số vấn đề tại Biển Đông như hoạt động dầu khí, xác định đường cơ sở đối với thực thể trên biển Biển Đông và việc đảm bảo an toàn, an ninh hàng hải tại khu vực.

Trong khi học giả Trung Quốc nhận định rằng UNCLOS còn chưa đầy đủ và còn nhiều điều khoản mập mờ, cần có thêm những dàn xếp khu vực khác để giải quyết các vấn đề cụ thể tại Biển Đông, nhiều học giả cho rằng cuộc tranh luận công hàm giữa các quốc gia về Biển Đông cho thấy đa số các nước ủng hộ việc sử dụng UNCLOS là cơ sở pháp lý toàn diện và duy nhất để xác định các yêu sách biển và thực thi quyền chủ quyền, quyền tài phán của các quốc gia.

Từ góc độ lịch sử, các chuyên gia từ Trung Quốc, Anh, Pháp và Việt Nam đã có thảo luận thẳng thắn và thực chất về các sự kiện và bằng chứng lịch sử liên quan đến tranh chấp Biển Đông và ý nghĩa của các dữ kiện lịch sử này với chủ quyền đối với Trường Sa và Hoàng Sa.

Một số dữ kiện lịch sử mới được công bố qua quá trình nghiên cứu tài liệu lưu trữ cho thấy tới năm 1899, triều đình phong kiến Trung Quốc vẫn khẳng định Hoàng Sa và Trường Sa không thuộc phạm vi quản lý của nước này.

Ghi chép của thiền sư nổi tiếng Trung Quốc Xu Shillun khẳng định Trường Sa và Trường Sa thuộc quyền quản lý của Triều Nguyễn.

Đặc biệt, năm 2021 là tròn 70 năm ký kết Hiệp ước Hoà bình San Francisco năm 1951, các học giả đã chia sẻ những nghiên cứu khẳng định Hiệp ước không làm thay đổi hay tác động tiêu cực đến chủ quyền của Việt Nam với Hoàng Sa và Trường Sa.

Đánh giá về tác động của đại dịch Covid-19 đối với vận tải hàng hải nói chung và vận tải hàng hải qua Biển Đông nói riêng, các học giả nhấn mạnh đến nhiều yếu tố gây ra đứt gãy chuỗi cung ứng chi phí tăng cao, thiếu hụt lao động và các quy định về nhập cảnh, dịch tễ.

Trong thời gian tới, chuỗi cung ứng ở khu vực, trên thế giới vẫn có nguy cơ tắc nghẽn nghiêm trọng, tình trạng này có thể kéo dài đến năm 2023 do diễn biến phức tạp của đại dịch Covid-19; căng thẳng gia tăng tại eo biển Đài Loan và Biển Đông, giá dầu tăng cao, cơ sở hạ tầng và logistic giữa các quốc gia còn yếu và thiếu đồng bộ.

Các đại biểu cũng thảo luận về những giải pháp để đảm bảo khả năng phục hồi tuyến đường biển trong thời gian tới như tăng độ phủ vắc xin, thay đổi chính sách đối phó với đại dịch…

Trao đổi thẳng thắn nhiều vấn đề

Trong hội thảo, các đại biểu cũng chia sẻ tầm quan trọng của nghiên cứu khoa học biển và bảo vệ môi trường biển. Theo đó, nghiên cứu khoa học biển và bảo vệ môi trường biển có thể được xem là ưu tiên cấp bách, chìa khóa giải quyết các vấn đề chung ở Biển Đông như đối phó thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng và nhu cầu bảo vệ đa dạng sinh học biển.

Đa số các nước ủng hộ việc sử dụng UNCLOS là cơ sở pháp lý toàn diện
Ảnh minh họa: Trần Thường

Hợp tác nghiên cứu khoa học biển còn đối mặt với những hạn chế từ rào cản tiếp cận thông tin dữ liệu, nhiều nước lạm dung khoa học vì mục tiêu chính trị…

Do đó, các chuyên gia nhấn mạnh tới tính chất khách quan, công khai của khoa học, đề xuất trong tương lai các quốc gia có thể cởi mở hơn trong chia sẻ dữ liệu, tăng cường các nỗ lực tập thể, xây dựng các khuôn khổ khu vực phù hợp để hướng tới việc đảm bảo một đại dương trong lành và bền vững.

Các học giả cũng thảo luận về xu hướng ngày càng phổ biến và phát triển của công nghệ giám sát như hệ thống nhận dạng tự động (AIS), thiết bị giám sát hành trình (VMS) và viễn thám. Việc áp dụng các công nghệ này giúp minh bạch hoá thông tin hoạt động của tàu thuyền góp phần mở ra những khía cạnh mới về môi trường biển và tăng cường nhận thức các vấn đề trên không gian biển, trong đó có Biển Đông.

Trong hai ngày làm việc tích cực trong không khí cởi mở, hữu nghị và thẳng thắn, các phát biểu khoa học được trình bày tại hội thảo đã nhận được hàng trăm lượt thảo luận, trao đổi, tương tác từ các đại biểu tham gia trực tuyến và trực tiếp. Các ý kiến, trao đổi về Biển Đông toàn diện, đa chiều và chất lượng, thể hiện tinh thần chung, nhấn mạnh tới vai trò của luật pháp quốc tế và của đối thoại giữa các nước nhằm giải quyết các bất đồng và tăng cường hợp tác tại khu vực.

Một điểm nhấn trong hội thảo năm này là sự tham gia của nhiều chính khách từ Vương quốc Anh, Australia, Ấn Độ, Indonesia và Liên minh Châu Âu (EU) với những phát biểu dẫn đề quan trọng ở các phiên đặc biệt.

Hội thảo dành riêng 3 phiên thảo luận cho các lãnh đạo trẻ từ các nước trên thế giới, trong khu vực và ở Việt Nam để tạo diễn đàn, chia sẻ quan điểm về các vấn đề quốc tế và khu vực từ thế hệ trẻ. Năm nay cũng là lần đầu tiên hội thảo tổ chức các phiên bình luận theo dòng sự kiện với sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu về Biển Đông và quan hệ quốc tế của Việt Nam.

Hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 13 với chủ đề “Nhìn lại quá khứ vì một tương lai tươi sáng hơn” đã bế mạc chiều 19/11. 

Thành Nam

Thứ trưởng Ngoại giao: Biển Đông vẫn tiềm ẩn 'mối lo ngại mới'

Thứ trưởng Ngoại giao: Biển Đông vẫn tiềm ẩn ‘mối lo ngại mới’

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Quang Hiệu nhận định trong hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông đang diễn ra tại Hà Nội, trong một năm qua tình hình Biển Đông vẫn tiềm ẩn những mối lo ngại mới.

By admin